Nieuws

Mortsel, nood aan een stadsplein

Gepost op 15/11/2010 in de categorie Algemeen, Publicaties

Assen, wijken met een eigen karakter en kleine kernen, kunnen dan wel de eigenheid van Mortsel uitmaken, nergens is er een ruimte die door haar kwaliteiten de rol van stadscentrum kan opeisen. Hoewel zeer ruim is de plek aan het station en het stadhuis een groot verkeersknooppunt met parkeergelegenheid. Van enige verblijfskwaliteit is nauwelijks sprake. De uitdaging bestond er voor de ontwerpers van de wedstrijd in om op die plaats individueel verkeer, openbaar vervoer (trein, bus, toekomstige tram), fietsverkeer, voetgangerscirculatie en verblijf te organiseren en ademruimte te creëren.

Ruime context

Gelegen aan de rand van de Antwerpse agglomeratie, groeide de gemeente Mortsel in de loop van de twintigste eeuw uit tot een stad met een dicht stedelijk weefsel. De bebouwing ontstond aanvankelijk rond enkele polen: wijk Luythaegen, Oude God, dorpskern, station met aanpalend gemeentehuis,... Later trad verdichting langs de verbindingswegen tussen die verstedelijkte gebieden op. De komst van de trein was zeker niet vreemd aan de ontwikkeling van de as station-Oude God. In de ruime omgeving van de stad is deze Statielei een bekend begrip als winkelstraat. Ook al omdat de shopper de trein in de decennia na de oorlog voor de auto geruild heeft.
In een ruimere context heeft de vierwieler ongetwijfeld ook een rol gespeeld bij de grote verkavelingsgolf uit diezelfde periode. De forse uitbreiding van het stratennetwerk en de bebouwde oppervlakte verklaart mee de stedelijke drukte in het centrumgebied.

Concept van het winnende ontwerp

Basisgegeven is de menging van verkeer en verblijf op, rond en onder het plein. Beide functies werden ruimtelijk vertaald en zullen visueel duidelijk herkenbaar zijn. In de eerste plaats de nieuwe tramlijn op de as Statielei-Liersesteenweg. De tram en alleen de tram klieft het plein van West naar Oost in twee. De ondergrondse treinverbinding Antwerpen-Brussel loopt daar dwars op. In die richting rijden fietsers ook onder de vloerpas richting Berchem en richting Hove-Kontich. Bovengronds geeft de monumentale glazen luifel deze as aan en zorgt voor een ruimtelijke en visuele binding van de twee delen van het plein. Dat middenplein biedt ademruimte. Om die open ruimte te vrijwaren moet het lokaal verkeer verplicht in lussen langs de wanden van het plein rijden.

Bovengronds comfort

Naast de brede voetpadstroken blijft het middengebied op die manier vrij voor voetgangerscirculatie en verblijf. Een markant dienstengebouw met horeca, tussen stadhuis en station, zorgt samen met de luifel voor verblijfscomfort in de publieke ruimte. Vooral de luifel is vernieuwend voor dat soort plekken in de stad. Toch blijft het geheel sober en functioneel. Strikt noodzakelijk is een fontein niet, maar ze brengt sfeer, draagt bij tot het visueel comfort en geeft meer gewicht aan het plein binnen het stedelijke weefsel van de stad. Mede door de schermwerking van de bomen langs de bochtige rijweg zal de voetganger dat middenplein als zijn gebied ervaren. De brede banden in de verharding versterken dan weer de identiteit van de plek, terwijl het beperkt aantal grijze tinten voor eenheid zorgt.

Ondergronds

Parkeren gebeurt ondergronds. Naast circulatie en verkeer neemt comfort een belangrijke plaats in het gebeuren in. Zo komt er een openbaar toilet en wordt een plek voorbehouden voor de inrichting van een fietshersteldienst. Die biedt het voordeel van een permanente aanwezigheid onder de grond. Daglicht via fietstunnel, trappen en hellingen naar de lager gelegen verdiepingen zorgen voor een spontane inschatting van het tijdstip van de dag.

Duurzaamheid

Ongeveer de helft van het regenwater zal door de waterdoorlatende verharding rechtstreeks in de bodem insijpelen. Het hele bouwprogramma steunt op het principe van de passiefbouw. Bovendien zal een deel van de elektriciteit rechtstreeks uit de fotovoltaïsche cellen van de glazen dakelementen van de luifel gehaald worden.

Bron: Stad en Landschap, 04/2010

Download PDF